Kedi Tırmalama Çözümü: Eşyalara Zarar Vermeden 6 Adım

Kedinin tırmalaması inat değil, ihtiyaçtır: koltuk kolunda ya da perdenin ucunda açılan çizikler can sıkıcı olsa da kedi bunu size kızmak için yapmaz. Tırmalama tek bir hareketle üç işi birden görür; tırnak kılıflarını döker, sırt ve omuz kaslarını gerer, pati arasındaki koku bezeleriyle yaşadığı alanı işaretler. Yani ortada düzeltilmesi gereken bir huysuzluk değil, karşılanması gereken bir ihtiyaç var.

Sorun bu ihtiyacın yanlış yüzeyde karşılanmasıdır. Tırmalama isteğini tümden bastırmaya çalışmak hem kediyi hem eşyaları kaybettirir; işe yarayan yol, davranışı kabul edilebilir bir yüzeye yönlendirmektir. Aşağıda evde uygulanabilecek altı adımlık bir plan, ardından ölçüler ve sık yapılan hatalar var.

Tırmalamanın işlevini bilmek planın temelidir. Kedi tırmalarken ön patilerini ileri uzatıp gövdesini gerer; bu hareket omuz ve sırt kaslarını çalıştırır, tırnakların ölü kılıflarını ayırır. Aynı harekette pati arasındaki bezelerden salınan koku yüzeye geçer ve kedi için burası benim alanım işareti olur. Bu yüzden tırmalama en sık uykudan kalktıktan hemen sonra, oyun öncesinde ve sizin eve geldiğiniz saatlerde görülür; birkaç gün bu saatleri not etmek, tahtayı nereye koyacağınızı da gösterir.

1. Adım: Nerede ve ne zaman tırmaladığını tespit edin. Neden: yanlış yere konan tırmalama yüzeyi neredeyse hiç kullanılmaz, çünkü kedi var olan alışkanlığını korur. Nasıl anlaşılır: iki üç gün boyunca hangi eşyanın tırmalandığını, saatini ve hemen öncesinde ne olduğunu tek satır hâlinde yazın; aynı koltuğun aynı köşesi tekrar ediyorsa hedef bellidir.

2. Adım: Doğru tırmalama yüzeyini seçin. Neden: kedi tırmalarken direnç ve pütür ister, parmakla bastırıldığında hafifçe esneyen bir yüzey tırnak bakımı için idealdir. Sisal ip ile sarılı dikey direk, oluklu mukavva yatay tahtalar ve sık dokulu halı kaplı yüzeyler bu iş için uygundur. Nasıl anlaşılır: kedi patisini uzatıp tırmaladığında yüzey yerinden oynamıyorsa seçim doğrudur; ileri geri sallanan ince bir direk ilk günden terk edilir.

3. Adım: Tahtayı doğru yere yerleştirin. Neden: kedi tırmalamak için salonun uzak köşesine yürümez, tırmalama uyku ve oyun alanının hemen yanında olur. Nasıl anlaşılır: hasarlı koltuğun yanına ve kedinin yattığı yerin bir adım uzağına konan tahta ilk hafta içinde kullanılmaya başlar. Çizilen eşyanın hemen önüne geçici olarak koymak en hızlı sonucu verir; tahta düzenli kullanıldıktan sonra yeri bir iki hafta boyunca kademeli olarak değiştirilebilir.

4. Adım: Ceza yerine yönlendirme kullanın. Neden: tırmalarken bağırmak, el çırpmak ya da su sıkmak kediyi durdurmaz; davranışı sizin görmediğiniz saatlere kaydırır ve araya korku koyar. Nasıl anlaşılır: cezadan sonra kedi eşyayı yalnız kaldığında tırmalıyorsa yöntem işe yaramadı demektir. Doğrusu, tırmalama anında kediyi kucaklamadan tahtaya yönlendirmek ve patisi tahtaya değdiği anda ödül vermektir; ödül sesli övgü ya da küçük bir lokma olabilir.

5. Adım: Tırnak kesimini doğru yapın. Neden: düzenli kesim tırmalama isteğini ortadan kaldırmaz ama tırnakların eşyaya verdiği hasarı azaltır ve kesim sırasında canlı kısma yaklaşmak kedinin güvenini zedeler. Nasıl anlaşılır: kesilen uç şeffaf ve ince olur, içeride pembe görünen canlı kısım görünmeye başladıysa durulur. Kesim iki üç haftada bir yapılır, ön patilerdeki tırnaklarla başlanır ve her oturumda bir iki tırnakla sınırlı tutulursa kedi süreci daha kolay kabul eder; kesime hiç izin vermeyen dostlar için yakınınızdaki veteriner kliniklerini /veterinerler sayfasından bulabilirsiniz.

6. Adım: Oyunu ve tahtayı rutine bağlayın. Neden: tırmalama ihtiyacı oyun ihtiyacıyla iç içedir, oyunla yorulan kedi perde yerine direği seçer. Nasıl anlaşılır: günde iki kez yapılan beş on dakikalık avlanma oyunu ile tırmalama direğinin kullanımı birbirini izler ve iki üç hafta sonra kedi oyun öncesi direğe kendi gider. Yeni tahta ilk günlerde kedi otu ya da asılı bir oyuncakla tanıtılırsa ilgi süresi kısalır.

Ölçüler ve sıklık, planın ölçülebilir kısmıdır. Tırmalama direğinin yüksekliği, kedinin arka patileri yerde dururken ön patilerini sonuna kadar uzatabileceği kadar olmalı; çoğu kedi için yetmiş ile doksan santimetre arası bir yükseklik yeterlidir. Taban genişliği direğin boyunun üçte birinden az olmayan modeller devrilmez. Tırnak kesimi iki üç haftada bir, oyun günde iki kez beş on dakika, yeni tahtaya uyum süresi ise yedi ile on dört gün arasındadır; ilk hafta hiç kullanım olmazsa yeri ve yüzeyi değiştirmek gerekir.

Sık yapılan hataların ilki cezaya başvurmaktır. Su sıkmak, el çırpmak veya yüksek sesle kızmak kedide korku ve güvensizlik oluşturur; sonuç olarak kedi eşyayı siz yokken tırmalar ve toplam tırmalama azalmaz. Doğrusu davranışı cezalandırmak değil, doğru yüzeyi tırmalamanın hemen yanına koyup oraya yönlendirmektir.

İkinci hata tahtayı çok küçük ve sallanan bir modelden seçmektir. Kedi direği ileri geri sallanırken bulursa birkaç denemeden sonra vazgeçer ve koltuk yerini korur. Doğrusu ağır tabanlı, gövdesi sağlam ve kedinin boyuna uygun bir direk seçmek, derin halı üzerine konacaksa altına kaymayı önleyen bir zemin eklemektir.

Üçüncü hata tahtayı ıssız bir köşeye, çoğu zaman çamaşır odasına ya da balkona yerleştirmektir. Kedi kullanmadığı sürece tahta işe yaramıyor sonucuna varılır; oysa sorun yüzeyde değil konumdadır. Doğrusu kedinin vakit geçirdiği, tırmalamanın gerçekleştiği alanı seçmek ve gerekirse iki tahtayı evin ayrı noktalarına koymaktır.

Dördüncü hata tırnak kesimini tek oturumda bitirmeye çalışmaktır. Kedi patisini çektiğinde zorlamak kesimi bir mücadeleye çevirir ve sonraki denemelerde kedi kaçar. Doğrusu kesimi kısa tutup günde bir iki tırnakla ilerlemek, aralarda sevgi ve ödül vermek, hiç kesilemeyen tırnaklar için veteriner desteğini düşünmektir.

Beşinci hata çizilen eşyayı örtüp konuyu kapatmaktır. Örtü, kedinin işaretleme alışkanlığını değiştirmez; kumaşın altındaki yüzey yine kullanılır ve kedi kısa sürede yeni bir hedef seçer. Doğrusu örtüyü geçici bir köprü olarak kullanmak ve hemen yanına uygun bir tırmalama yüzeyi yerleştirmektir.

Bu hafta uygulanacak kontrol listesi şöyle: tırmalanan eşyayı ve saatini not edin; kedinin boyuna uygun, ağır tabanlı bir tırmalama direği edinin; direği uyku veya oyun alanının yanına yerleştirin; ceza yöntemlerini tamamen bırakın; tırmalama anında yönlendirme ve ödül uygulayın; iki üç haftada bir tırnak kesimini kısa tırnaklarla yapın; on dört gün sonra hangi eşyanın hâlâ tırmalandığını yeniden not edin.

Şimdi ne yapmalısınız? Bugün iki iş yeterlidir: evde en çok tırmalanan iki noktayı işaretleyip uygun bir tırmalama direği edinin ve ceza olarak kullandığınız yöntemi tamamen bırakın. Kedinin tırmalama dışındaki ihtiyaçları için /blog/kedi-tur-rehberi yazısına, yeni bir dost sahiplenmeden önce ev hazırlığı için /blog/kedi-sahiplenmeden-once-hazirlik yazısına göz atabilirsiniz. Sahiplenmek isteyenler için ilanlar /kedi sayfasında listelenir ve sahiplendirme her zaman ücretsizdir; dostunuz kaybolursa /kayip-dostlar sayfasından kayıp ilanı oluşturup çevrenizdeki kullanıcılara haber verebilirsiniz.

Kapak fotoğrafı: Arria Belli, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons - https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Corrugated%20fiberboard%20scratch%20pad%20with%20cat.jpg